Afgelopen zaterdag was ik in een interessant gesprek betrokken met een nichtje van me. Het ging over de mate waarin we onszelf in de hand hebben en in hoeverre we daartoe eigenlijk in staat zijn. Daarop stelde ze een confronterende vraag: “Heb jij weleens iets gedaan waarvan je verstandelijk kon beredeneren dat het beter was om het anders te doen, maar dat je het toch deed?”

Na enig graven in mijn geheugen bedacht ik me dat me dat regelmatig overkomt. Als ik op weg ben voor een boodschap of op mijn fiets naar een afspraak ergens in de stad dan bedenk ik van tevoren graag de meest logische route. Maar onderweg gebeurt het me vaak dat ik dan toch net iets anders doe. Omdat dat beter of natuurlijker voelt op dat moment. En soms weet ik niet eens waarom.

Vreemd inderdaad, dat je soms dingen doet waarvan je je bewust bent dat het op een andere manier beter, wijzer of logischer is, maar dat je daar dan niet naar handelt. En dat terwijl we van onszelf altijd denken dat we zo rationeel handelen. Dat we toch echt wel weten wat we doen. En dat we dat met ons volle bewustzijn doen.

En toch is dat vaak niet het geval. Sowieso doen we veel dingen op de automatische piloot, op routine, waardoor we niet met onze aandacht bij de activiteiten van dat moment zijn. Je herkent dat vast wel, dat je soms op de fiets of in de auto je ineens realiseert dat je al kilometers verder bent en een heel stuk als het ware hebt gemist. Zo dominant kunnen je gedachten en de verhalen in je hoofd zijn, dat ze je helemaal afleiden van waar je mee bezig bent.

Daarnaast is het niet-rationeel handelen ook vooral een bewijs van hoe sterk je onbewuste is en hoezeer dat van invloed is op wat je doet. Ook al zegt je brein iets anders tegen je, je onbewuste bepaalt toch in grote mate hoe je handelt. En wees gerust, je onbewuste weet vaak wel wat goed voor je is. Daar kun je best op vertrouwen. (Dan heb ik het overigens niet over verslavingen, want dat is een heel ander verhaal. Daarin spelen je hersenen een andere rol.) Weet dat mensen de beste beslissingen nemen als ze hun onbewuste laten meespreken door er letterlijk een nachtje over te slapen bijvoorbeeld.

Schrik dus niet en – vooral – veroordeel jezelf niet als je eens iets anders doet dan wat je verstandiger of beter had geleken. Er kan zomaar een gegronde reden voor zijn. Je onbewuste weet wel beter.