Soms kan het je zomaar overvallen. Een licht gevoel van paniek dat je het allemaal niet gaat redden. Dat er zoveel op je bordje ligt dat het niet meer te behappen is. Die gedachte geeft meteen een fysieke reactie: je hartslag gaat omhoog, je krijgt het warm en je wordt onrustig. Helder denken is er dan even niet meer bij.

Mij overkomt het vaak ’s ochtends vroeg, zo op het moment dat ik wakker begin te worden, maar nog net slaap. Dan word ik ineens overspoeld door een gevoel dat ik nog zoveel moet doen de komende dagen of week en dat het me allemaal niet gaat lukken. Het zweet breekt me dan uit en ik heb de neiging meteen uit bed te springen om die dag maar zoveel mogelijk te kunnen doen en van mijn lijstje te kunnen wegwerken.

Inmiddels heb ik geleerd dat mijn brein me op zo’n moment voor de gek houdt. Want altijd blijkt weer, als ik eenmaal goed wakker ben en de zaken nuchter kan beschouwen, dat het met de omvang van die taken wel meevalt en dat het me helemaal niet zoveel tijd gaat kosten als ik dacht.

Steve Peters, een psychiater die werkt met Britse atleten op weg naar de Olympische Spelen, noemt het ‘the chimp in your head’ of ‘the inner chimp’ (op YouTube vind je een kort filmpje waarin hij zijn verhaal vertelt). Een aapje dus dat je alle kanten op wil sturen en vanalles wil wijsmaken. En het ergste is: we zijn geneigd om te denken dat die aap gelijk heeft. Dat hij de waarheid spreekt. Maar daar gaat het dus mis.

Die aap reageert alleen maar vanuit een reflex en puur vanuit emotie. Daar komt geen afweging, nuancering of ethische zienswijze aan te pas. Maar jij voelt je rot als je handelt naar wat die aap je influistert. Alsof jouw redelijke en beredeneerde zelf de schuld op zich neemt van wat die aap veroorzaakt.

Hoe weet je nou of de aap tegen je praat of je rationele brein? Vraag je dan af: “Wil ik dit?” Is het antwoord ‘nee’? Dan kun je er zeker van zijn dat het de aap is. En dan weet je dat je ook anders kunt handelen. Manage die aap dus en neem verantwoordelijkheid voor je eigen handelen. Het heeft geen zin om de aap te schuld te geven.

Mij lukt het iedere keer weer prima om mijn to-do-list af te werken door de aap te negeren en gewoon te doen wat ik me had voorgenomen. En mocht blijken dat ik mijn doelen toch te ambitieus heb gesteld, dan kan ik altijd nog anders kiezen. Want uiteindelijk ben ik het zelf die het beste weet wat haalbaar is en wat niet en wat ik binnen de mij beschikbare tijd kan doen. Op basis daarvan kies ik wat mij verstandig lijkt. Soms betekent dat het bijstellen van mijn ambitie en accepteren dat het bijvoorbeeld langer duurt voordat ik iets bereikt heb. Maar daarmee voorkom ik dan wel dat mijn inner chimp me teveel stress bezorgt.

Laat je dus niets wijsmaken door die aap in je hoofd. Houd zelf de regie en doe wat goed voelt voor jou. Dan zit je altijd goed.